ÖZKÜTLE (YOĞUNLUK)
Tarih 21 Kasım 2009 - Bulunduğu Kategori Kimya | 3 Comments
Bazı maddeleri birbirinden ayırt etmek kolaydır.Örneğin su ile sütü birbirinden kolaylıkla ayırt edebiliriz.Fakat etil alkol ile suyu kolay kolay ayırt edemeyiz.
Maddeleri birbirinden ayırt ede bilmek için özkütle, erime noktası, donma noktası, esneklik ve özısı gibi ayırt edici özelliklerden yararlanılır.
Bir maddenin birim hacminin kütlesine özkütle veya yoğunluk denir.Birim hacim olarak 1 cm3, kütle birimi olarak da g alırsak, özkütle birimi g/cm3 olur.
Bir maddenin kütlesi(m) hacmi(v) bilinirse ;o maddenin özkütlesi (d), d=m/v bağıntısı ile bulunabilir.
Bir maddenin kütlesi ile hacmi orantılı oalrak değişmektedir.Aynı madde için kütlenin hacme oranı sabittir.
Uluslar arası birim sisteminde (SI) kütlenin birimi kg hacmin birimi m3 tür. Buna göre özkütlenin birimi kg/m3 olur. Yani hacmi 1m3 olan cismin kütlesi, özkütleyi verir.
Günlük yaşantıda ve laboratuar ortamında kütle birimi olarak gram (g) , hacim birimi olarak litre (L)veya santimetreküp (cm3) kullanılmaktadır.Buna göre özkütle birimi g/L veya g/cm3 olmaktadır.
Katıların Özkütlesi
Özkütlenin ölçüle bilmesi için önce kütle ve hacim ölçülmesi gerekir.Kütle ve hacim ölçülmesi katı, sıvı ve gazlarda farklı yöntemlerle yapılmaktadır.
Katılar geometrik bir şekle sahip olduklarında, boyutları ölçülerek hacim hesaplanır. Kütlede eşit kollu terazi ile ölçülür. Kütle/hacim oranından özkütle bulunur.
Sıvıların Özkütlesi
Sıvıları birbirinde ayırt etmenin en kolay yolu yoğunluğunu bulmaktır.Sıvıların yoğunluğu dansimetre yada piknometre ile ölçülür.
Kütle/hacim oranı sıvının miktarına değil, türüne bağlıdır.Bu yüzden farklı olan sıvı maddelerin kütle/hacim oranları da farklıdır.Özkütle sıvılar için ayırt edici bir özelliktir.
Sıvı karışımının özkütlesi bulunurken sıvıların birbiri içinde çözünüp, çözünmediğine dikkat etmeliyiz.Sıvılar birbiri içinde çözünüyorsa hacim küçülmesi olur, çözünmüyorsa olmaz.
Eğer sıvılar birbiri içinde çözünmüyorsa karışımın özkütlesi:
dk = mtop / vtop = m1 + m2 / v1 + v2 bağıntısından bulunur.
Karışımdaki sıvıların hacimleri eşit ise :
Dk = m1 + m2 / v1 + v2 = d1v + d2v / v + v bağıntısından bulunur.
Karışımdaki sıvıların kütleleri eşit ise:
Dk = m1 +m2 / v1 +v2 = m + m / m / d1 + m / d2 bağıntısından bulunur.
Gazların Özkütlesi
Gazların kütle/hacim oranını ölçmek,katı ve sıvılara göre oldukça zordur. Çünkü gazların çok büyük hacimleri doldurması kütlenin ve hacmin ölçülmesini güçleştirir.Ayrıca gazların hacimleri sıcaklık ve basınç etkisi ile önemli ölçüde değişmektedir.Bu nedenle gazların özkütlesi sabit değildir.
BAZI MADDELERİN YOĞUNLUKLARI
KATILAR
SIVILAR
GAZLAR
MADDE
ÖZKÜTLE
(g/cm3)
MADDE
ÖZKÜTLE
(g/cm3)
MADDE
ÖZKÜTLE (g/cm3)
Gümüş 10,50 Cıva 13,60 Karbondioksit
Bakır 8,90 Sülfürikasit 1,84 Oksijen
Demir 7,80 Karbon tetraklorür 1,60 Hava
Çinko 7,10 Su 1,00 Azot
İyot 4,30 Zeytinyağı 0,90 Helyum
Kükürt 2,40 Benzen 0,88 Hidrojen
Yemek tuzu 2,20 Asetik asit 0,79 Klor
Buz 0,79 Etilalkol 0,78 Bütan
Platin 21,4 Eter 0,71 Hidrojen klorür
Altın 19,3 Aseton 0,792 Amonyak
Kurşun 11,3 Benzin 0,879 Etilen
Bronz 8,8
Kalay 7,29
Alüminyum 2,70
Sodyum klorür 2,16
Potasyum nitrat 2,11
Pirinç 8,4
SIVILARIN ÖZKÜTLESİNİN ÖLÇÜLMESİNDE DANSİMETRE YADA PİKNOMETRE’DEN YARARLANMA
Yoğunluk ölçerler, doğrudan yoğunluğu verecek biçimde taksimatlandırılmış aygıtlardır; kimi zaman çeşitli sulu çözeltilerin derişimini tamamlamak üzere derecelendirilirler. Bu durumda kullanım biçimine göre aygıta asitölçer, alkolölçer, sütölçer vb. adları verilir.Yandaki şekilde yani Rousseau yoğunlukölçerinde sütun üzerinde bir mn işareti bulunan küçük bir başlık geçirilmiştir. Aygıt damıtılmış su içerisine atılır; başlık mn çizgisine kadar damıtık su ile doldurulursa su düzeyi sütunun 1 taksimatına gelir. Başlık bir başka sıvı ile doldurulursa, su düzeyindeki taksimat doğrudan yoğunluğu verir.Aygıt yoğunluğu bilinen sıvılar kullanılarak ayarlanır.Yoğunluk ölçer az miktardaki sıvıların yoğunluğunu ölçmeyi sağlar.
Sıvı içindeki hacimleri sabit olan, fakat ağırlıkları azalıp çoğaltılabilen sabit hacimli yoğunlukölçerler (örneğin Fahrenheit yoğunlukölçeri ) ve sıvı içindeki hacimleri sıvının yoğunluğuyla değişen sabit ağırlıklı yoğunlukölçerler olmak üzere iki tür yoğunluk ölçer vardır.En çok kullanılan yoğunlukölçerler sabit ağırlıklı yoğunluk ölçerlerdir.Sabit ağırlıklı bir yoğunluk ölçerle bir sıvının yoğunluğu yada bir çözeltinin derişimi,çok duyarlı olmamakla beraber oldukça çabuk belirlenir.
Sabit hacimli yoğunluk ölçerler;dalan kısmın V hacimi sabit kalmak koşuluyla değişik özgül ağırlıklı sıvılar içine daldırılan yoğunlukölçerin dengede kalabilmesi için ağırlığının değiştirilmesi gerekir.Bu amaçla yoğunlukölçerin üzerine yerleştirilmiş bulunan bir terazi kefesine işaretlenmiş kütleler konur. Eklenen yada çıkarılan kütlelerin ağırlıklarına göre sıvının özgül ağırlığı belirlenir.
Sabit ağırlıklı yoğunluk ölçer.Sıvının özgül ağırlığı değiştiği zaman dalan kısmın V hacmi de değişir.Bu hacimdeki küçük değişmelerin değerlendirilmesi için yoğunlukölçerin üst tarafı üzerinde taksimat bulunan bir çubuk şekline getirilmiştir;bu çubuk üzerinden sıvının serbest yüzü hizasındaki değer okunabilir.Dolayısıyla sabit ağırlıklı yoğunlukölçerler özgül ağırlığın doğrudan doğruya okunmasını sağlarlar ve üzerindeki taksimat ne kadar sık ise o kadar duyarlıdırlar.sudan daha ağır sıvılar için yapılan yoğunluk ölçerler saf suya daldırıldıkları zaman su düzeyi çubuğun üst tarafında bulunur;buna karşılık sudan daha hafif sıvılar için yapılanlar saf suya batırıldıklarında su düzeyi çubuğun alt tarafında yer alır.Bu araçlar üzerindeki taksimata göre yoğunlukölçer(bu durum da üzerindeki taksimat doğrudan doğruya yoğunluğu verir ve suya daldırıldıklarında 1 değeri okunur; taksimat çizgileri arasındaki mesafe aynı değildir.) yada asit ölçer, alkolölçer , tuzölçer, sütölçer vb. adlarını alırlar.Bunun nedeni üzerindeki özel taksimatın bir asit, alkol yada tuz çözeltisinin derişimini veya sütün içindeki yağlı maddelerin oranı vb. vermeleridir; bunlar su içinde 0 taksimatına kadar dalarlar.
Baumé yoğunlukölçeri:Sabit ağırlıklı bir yoğunlukölçerdir.1961 yılından beri yasal olmayan(Baumé derecesi cinsinden) taksimatı gelişi güzel seçilmiş olmakla beraber Baumé tarafından tasarlanan araç ve birim kullanılarak herhangi bir çözeltinin derişiminin belirlenmesine olanak verir.
Etiketler: Kimya, ÖZKÜTLE (YOĞUNLUK)
Yorumlar
3 Responses to “ÖZKÜTLE (YOĞUNLUK)”
Yorum Yazabilirsiniz
çok tşkkür ederim
çoook saolun çok süper olmuşş :))
lütfeeeeen bu konu ile ilgili örnek soru ve cevap örneği verin