CUMHURİYETİN İLANI

atatürk mecliste

M.Kemal ATATÜRK TBMM'de kürsüde meclis üyelerine seslenirken.

 

CUMHURİYETİN İLANI

  

Cumhuriyetin ilanı 29 Ekim 1923

29 Ekim 1923 yılında ilan edilen cumhuriyet tamamen halkın iradesini gözeten bir yönetim şeklidir. Cumhuriyet; demokratik bir ortamda, halkın kendi kendisini yönetecek kişileri seçme ve seçilme özgürlüğüdür. Atatürk'te bu rejim sistemini seçerek ülkesinin yönetiminde halkının söz sahibi olmasını istemiştir. 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması ile babadan oğula geçen yönetim biçimi olan, padişahlıkta tamamen ortadan kaldırılmıştır.

 

Gerçekte TBMM'nin açıldığı tarih olan 23 Nisan 1920'de milli egemenliğin hakim kılındığı yeni bir devlet kurulmuştu ama Kurtuluş Savaşı'nın devam ettiği o günlerde bu yeni rejim sistemini açıklamak yada adını koymak milli birlik ve beraberlik açısından uygun görülmemişti.

 

Saltanatın kaldırılması ve Lozan antlaşmasının yapılmasından sonra, TBMM'de en çok tartışılan konulardan belki de en büyüğü yeni kurulan devletin niteliği sorunuydu. Bu yüzden yeni devlet rejiminin bir an evvel açık bir şekilde belirlenmesi gerekiyordu.

 

Mustafa Kemal Paşa 28 Ekim gecesi arkadaşlarına sorunun çözümüne ilişkin düşüncelerini açıkladı. İsmet İnönü ile beraber o gece devletin niteliğinin cumhuriyet olduğunu saptayan bir yasa tasarısı hazırladı.

 

Mustafa Kemal Paşa milletvekilleri ile bir bir görüşerek, hazırladıkları kanun tasarısı ile ilgili düşüncelerini öğrendi. Bu tasarıda "Hakimiyetin kayıtsız şartsız milletin olduğu ve Türkiye Devletinin hükümet şekli cumhuriyettir" gibi hükümler yer alıyordu. Görüşmelerin ardından parti grubunda cumhuriyetin ilanı kabul edildi. Hemen ardından Büyük Millet Meclisi toplandı  ve ilk önce anayasa komisyonunun tutanağı okundu. Bazı milletvekilleri cumhuriyet ile ilgili ateşli ve heyecanlı konuşmalar yaptılar. Ardından Şair Mehmet Efendi bütün milletvekillerini "yaşasın cumhuriyet" diye bağırmaya davet etti. Tüm milletvekilleri hep bir ağızdan "yaşasın cumhuriyet " diye bağırdılar. 29 Ekim 1923 günü kanun kabul edilerek yeni Türk Devletinin adı Türkiye Cumhuriyeti olarak değiştirilmiş oldu.

 

Atatürk'ün siyasal alanda yaptığı devrimlerden bir tanesi olan cumhuriyetin ilanı ile  artık Türk milleti kendi yönetim şeklini de tamamen değiştirmiş bulunmaktaydı. 29 Ekim tarihinde anayasanın bu konuya ilişkin ilgili maddeleri değiştirilerek ülkenin yeni yönetim şeklide cumhuriyet olarak şekillendirilmiştir.

 

Oy birliği ile Mustafa Kemal Paşa Cumhurbaşkanlığına seçilerek, ilk cumhurbaşkanımız olmuş ve kürsüye çıkarak şöyle demiştir "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır"

 

Nedenleri :

·        TBMM'nin milli egemenliğe dayanması.

·    Milli egemenliğin ancak cumhuriyetle mümkün olması.

·    TBMM'nin Batı'yı örnek alması .

·    Saltanatın kaldırılmasıyla devlet başkanlığı sorununun ortaya çıkması.

·   Meclis Hükümeti sistemine göre bakanların seçimle belirlenmesi, bir hükümet kurulmasının çok uzun sürmesi ve icraatların gecikmesi.

·   1923 sonbaharında Bakanlar Kurulu'nun görevden ayrılması ve bir hükümet sorununun ortaya çıkması.

 

  

Cumhuriyetin İlanının Sonuçları:

·         Rejim hakkındaki tartışmalar sona ermiştir.

     Anayasada şu değişiklikler olmuştur:

·         Türkiye'nin yönetim şekli cumhuriyettir.

·         Devletin dini İslam'dır.

·         Resmi dil Türkçedir.

·         Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.

·         Cumhurbaşkanını meclisin seçmesi kesinleşmiştir.

·         Cumhurbaşkanının seçilmesi ile devlet başkanlığı sorunu sona ermiştir.

·         M.Kemal, İsmet Paşa'ya hükümet kurma görevini vermiştir.

·         TBMM başkanlığına Fethi Bey seçilmiştir.

·         Meclis hükümeti yerine kabine sistemine geçilmiştir.

 

1 comment to CUMHURİYETİN İLANI

Yorum Yazabilirsiniz